Psychologia rozwoju dzieci i młodzieży ze SPE SP-PDI

TREŚCI PROGRAMOWE
- Niepełnosprawność i rehabilitacja (pojęcie i klasyfikacje), niepełnosprawność a zdrowie, Niepełnosprawność z perspektywy rozwojowej.
- Wyzwania rozwojowe, środowisko rozwoju – struktura i konsekwencje, czynniki zakłócające proces rozwoju, zaburzenia i opóźnienia rozwojowe, konsekwencje niepunktualności wydarzeń życiowych, mechanizm adaptacji i trudności przystosowawcze, koncepcje jakości życia i dobrostanu.
- Współczesne ujęcia definicyjne i klasyfikacje niepełnosprawności i rehabilitacji. Niepełnosprawność i choroba przewlekła jako źródła specjalnych potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży. Psychologiczne konsekwencje różnych rodzajów niepełnosprawności oraz choroby przewlekłej. Problemy życiowe i możliwości rozwojowe dzieci i młodzieży z niepełno-sprawnością oraz z chorobą przewlekłą. Psychologiczne mechanizmy postrzegania własnej niepełnosprawności i choroby. Niepełnosprawność i choroba przewlekła a obraz siebie i postrzeganie społeczne dzieci i młodzieży. Procesy stereotypizacja, stygmatyzacja i automarginalizacja. Psychospołeczna adaptacja do życia z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą – zmiany rozwojowe, istota i uwarunkowania satysfakcjonującej jakości życia.
- Podstawowe założenia diagnozy rozwojowej i funkcjonalnej dzieci i adolescentów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Wspomaganie rozwoju i wsparcie psychologiczne dla dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi – cele, formy, skutki.
- Psychologiczne aspekty kształcenia dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi - proces uczenia się a specjalne potrzeby edukacyjne; motywacja do uczenia się i osiągnięć (uwarunkowania i konsekwencje); przyczyny i następstwa sukcesów i niepowodzeń szkolnych; koncepcja zrównoważonego rozwoju; proces nauczania a specjalne potrzeby edukacyjne; sposoby identyfikacji uzdolnień ucznia; pomoc psychologiczna dla ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i wsparcie osób z nim pracujących.
- Proces wychowawczy a wyzwania rozwojowe dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi; psychologiczne wymiary interakcji wychowawczej oraz strategii oddziaływań wychowawczych; kompetencje emocjonalno-społeczne: rozwój, zakłócenia, diagnoza, warunki i możliwości kształtowania. Psychologiczne konsekwencje zaniedbań środowiskowych. Postawy i style wychowawcze w rodzinach dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
- Pozytywne aspekty rozwojowe w kontekście niepełnosprawności i choroby przewlekłej. Zasoby zewnętrzne i wewnętrzne w rozwijaniu potencjału dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością lub chorobą przewlekłą.
- Tradycyjne i współczesne podejścia w rehabilitacji osób z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą. Udział w rehabilitacji osób z niepełnosprawnością – znaczenie samostanowienia, autonomii i partnerstwa w procesie oddziaływań terapeutyczno-rehabilitacyjnych. Formy wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością i z chorobą przewlekłą. Wspomaganie rozwoju twórczości i zainteresowań. Realizacja zadań rozwojowych przez młodzież z niepełnosprawnością lub z chorobą przewlekłą. Doradztwo zawodowe a zjawisko tranzycji.

W cyklu 2021Zn:

WYKŁAD

1. Rodzaje i obszary zmian rozwojowych. Niepełnosprawność w perspektywie rozwojowej. Nauczanie i wychowanie dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w kontekście koncepcji L. Wygotskiego. Koncepcja L. Wygotskiego a założenia diagnozy rozwojowej i funkcjonalnej dzieci i adolescentów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz formułowanie celów i dobór form wspomagania ich rozwoju.

2. Psychologiczne konsekwencje choroby przewlekłej i różnych rodzajów niepełnosprawności dla rozwoju i funkcjonowania społeczno-emocjonalnego dzieci i młodzieży. Specjalne potrzeby edukacyjne a realizacja zadań rozwojowych w okresie dzieciństwa i adolescencji wg koncepcji R. J. Havighursta.

3. Rodzaje sytuacji trudnych doświadczanych przez uczniów z SPE w świetle badań naukowych. Formy pomocy psychologicznej dla uczniów z SPE doświadczających sytuacji trudnych.

4. Psychologiczny kontekst procesu wychowania dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – specyfika adaptacji do wrodzonej vs. nabytej niepełnosprawności, kształtowanie się obrazu siebie, zasoby odpornościowe. Formy pracy psychologicznej z rodziną ucznia z SPE – najczęstsze trudności i strategie zaradcze.

5. Tradycyjne i współczesne podejścia w psychologii rehabilitacji osób z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą. Zasoby zewnętrzne i wewnętrzne w rozwijaniu potencjału dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością lub chorobą przewlekłą.

ĆWICZENIA

1. Wpływ wrodzonej i nabytej niepełnosprawności na realizację zadań rozwojowych w okresie dzieciństwa i adolescencji w kontekście planowania i realizacji oddziaływań pomocowych na terenie placówki oświatowej - analiza przypadków funkcjonowania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjno-rozwojowymi.

2. Uczeń z SPE w środowisku rodzinnym - analiza przypadków funkcjonowania rodzin uczniów z różnymi rodzajami niepełnosprawności w odniesieniu do pomocy psychologicznej świadczonej w szkole i poradni.

W cyklu 2025Zn:

WYKŁAD:
1. Wprowadzenie do zajęć.
2. Pojęcie „uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi”.
3. Wyzwania rozwojowe.
3. Zadania rozwojowe kolejnych etapów
4. Rozpoznawanie problemów rozwojowych
5. Niepełnosprawność i rehabilitacja (pojęcie i klasyfikacje)
6. Niepełnosprawność i choroba przewlekła jako źródła specjalnych potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży
7. Niepełnosprawność i choroba przewlekła a obraz siebie i postrzeganie społeczne dzieci i młodzieży.
8. Procesy stereotypizacji, stygmatyzacji i automarginalizacji.
9. Diagnoza i wspomaganie
10. Psychologiczne aspekty kształcenia dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
11. Proces wychowawczy a wyzwania rozwojowe dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
12. Psychologiczne konsekwencje zaniedbań środowiskowych.
13. Pozytywne aspekty rozwojowe w kontekście niepełnosprawności i choroby przewlekłej.
14. Tradycyjne i współczesne podejścia w rehabilitacji osób z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą.
15. Podsumowanie zajęć. Zaliczenie.

ĆWICZENIA:
1. Wprowadzenie do zajęć
2. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (czytania, pisania, matematyki)
3. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia niesłyszącego lub słabosłyszącego
4. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia niewidomego lub słabowidzącego
5. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z niepełnosprawnością intelektualną
6. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z niepełnosprawnością ruchową (w tym z afazją)
7. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia niedostosowanego społecznie lub zagrożonego niedostosowaniem
8. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z ADHD
9. Psychologiczne aspekty rozwoju uczniów z zaniedbanych środowisk
10. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z zaburzeniami ze spektrum autyzmu
11. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia ze szczególnymi uzdolnieniami
12. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z chorobą przewlekłą (otyłość, choroby genetyczne, cukrzyca, epilepsja, mukowiscydoza, astma oskrzelowa) oraz niepełnosprawnością sprzężoną
13. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z zaburzeniami psychicznymi oraz uczniów w sytuacjach kryzysowych lub traumatycznych
14. Psychologiczne aspekty rozwoju ucznia z niepowodzeniami edukacyjnymi oraz reprezentującego odmienną kulturę
15. Kolokwium. Podsumowanie zajęć.

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2021Zn:

Kornelia Czerwińska

W cyklu 2022Zn:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2019Zn:

Kornelia Czerwińska
Marta Pągowska

W cyklu 2025Zn:

Beata Rajter

Efekty kształcenia

Wiedza:
- Zna i rozumie psychologiczne uwarunkowania rozwoju dzieci i młodzieży: środowisko rozwoju – strukturę i konsekwencje, czynniki zakłócające proces rozwoju, konsekwencje niepunktualności wydarzeń życiowych, mechanizm adaptacji i trudności przystosowawczych, zaburzenia i opóźnienia rozwojowe, wyzwania rozwojowe, koncepcje jakości życia i dobrostanu;
- Zna i rozumie psychologiczne uwarunkowania kształcenia dzieci i młodzieży: proces uczenia się w kontekście specjalnych potrzeb edukacyjnych, uwarunkowania i konsekwencje motywacji do uczenia się i osiągnięć, powodzenia i niepowodzenia szkolne – przyczyny i skutki; koncepcję zrównoważonego rozwoju; sytuację szkolną ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi; psychologiczne mechanizmy przebiegu i oceny efektów procesu uczenia się uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi; sposoby identyfikacji uzdolnień ucznia; zagadnienie pomocy psychologicznej dla ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi; sposoby wspomagania osób pracujących z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi;
- Zna i rozumie podstawy psychologii wychowawczej i psychoprofilaktyki: proces wychowawczy w kontekście wyzwań rozwojowych dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, psychologiczne wymiary interakcji wychowawczej oraz strategii oddziaływań wychowawczych, wychowanie do wartości i odpowiedzialności, kształtowanie postaw prospołecznych, kompetencje emocjonalno-społeczne (rozwój, zakłócenia, diagnoza, warunki i możliwości kształtowania), źródła niedostosowania społecznego i diagnozę jego ryzyka, psychologiczne konsekwencje zaniedbań środowiskowych, trudności wychowawcze i adaptacyjne wynikające ze zmiany środowiska życia, założenia profilaktyki uniwersalnej i selektywnej, postawy i style wychowawcze;
- Zna i rozumie podstawy psychologii rehabilitacji: zagadnienia niepełnosprawności i rehabilitacji, niepełnosprawności w kontekście zdrowia, niepełnosprawności z perspektywy rozwojowej, potrzeb dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi, psychologicznych konsekwencji niepełnosprawności fizycznej i intelektualnej oraz choroby przewlekłej, problemów życiowych i możliwości rozwojowych dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami oraz z chorobami przewlekłymi; istotę i psychospołeczne konsekwencje widocznej i niewidocznej niepełnosprawności lub choroby przewlekłej; psychologiczne mechanizmy postrzegania własnej niepełnosprawności i choroby przewlekłej; zagadnienie niepełnosprawności i choroby przewlekłej w kontekście obrazu siebie i społecznego postrzegania dzieci i młodzieży; procesy stereotypizacji, stygmatyzacji i automarginalizacji; psychospołeczną adaptację do życia z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą – zmiany rozwojowe, istotę i uwarunkowania satysfakcjonującej jakości życia; pozytywne aspekty rozwojowe w kontekście niepełnosprawności i choroby przewlekłej; zewnętrzne i wewnętrzne zasoby w rozwijaniu potencjału dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością lub chorobą przewlekłą; tradycyjne i współczesne podejścia w rehabilitacji osób z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą; znaczenie udziału w rehabilitacji osób z niepełnosprawnością – pojęcie samotroski i partnerstwa w procesie oddziaływań terapeutyczno-rehabilitacyjnych; formy wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami i z chorobami przewlekłymi; zasady wspomagania rozwoju twórczości i zainteresowań.

Umiejętności:
- Potrafi analizować zjawiska, zależności, związki i problemy zachodzące w obszarze procesu nauczania-uczenia się dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, odwołując się do wiedzy psychologicznej;
- Potrafi omówić psychologiczny kontekst procesu wychowania dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi;
- Potrafi opisać przebieg procesu psychospołecznej adaptacji do życia z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą w kontekście uzyskania satysfakcjonującej jakości życia, odwołując się do wybranych koncepcji psychologicznych;
- Potrafi identyfikować zewnętrzne i wewnętrzne zasoby kluczowe w rozwijaniu potencjału dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością lub chorobą przewlekłą.

Kompetencje społeczne:
- Jest gotów do korzystania z wiedzy z zakresu psychologii rehabilitacji i niepełnosprawności w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych oraz zasięgania opinii psychologów w przypadku trudności z samodzielnym rozwiązywaniem problemów;
- Jest gotów do prezentowania właściwej postawy wobec uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Literatura

W cyklu 2021Zn:

Literatura obowiązkowa:
Borecka-Biernat, D., Kurtek, P., Woźniak-Krakowian, A. (2018). Radzenie sobie młodzieży w sytuacjach trudnych. Warszawa: Difin – część druga Radzenie sobie młodzieży z niepełnosprawnością w sytuacjach trudnych.
Brzezińska A., Jabłoński S., Ziółkowska B. (2014). Specyficzne i specjalne potrzeby edukacyjne. Edukacja, 2(127), 37–52.
Domagała-Zyśk, E. (2012) (red.). Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w środowisku rówieśniczym. Lublin: KUL.
Gerc, K. (2019). Wybrane aspekty diagnozy i relacji terapeutycznej z osobami z niepełnosprawnością. W: B. Gulla (red.), Zadania psychologa-praktyka (s. 47-69). Kraków: Wydawnictwo UJ.
Majewicz, P. (2015). Pozytywna psychologia rehabilitacji jako teoretyczno-praktyczna realizacja paradygmatu pozytywnego ukierunkowania. W: J. Głodkowska (red.), Personalistyczne ujęcie fenomenu niepełnosprawności (s. 25-42). Warszawa: Wydawnictwo APS.

Literatura uzupełniająca:
Grochowska, J. (2003). Rola psychologa w procesie przygotowywania dziecka z zaburzeniami rozwoju do funkcjonowania w systemie szkolnym (ze szczególnym uwzględnieniem autyzmu). W: A. Jurkowski (red.), Z zagadnień współczesnej psychologii wychowawczej (s. 55-72). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN.
Konarska, J. (2016). Wieloznaczność pojęć i wielorakość zadań w analizie psychospołecznego kontekstu dojrzewania z niepełnosprawnością. Człowiek-Niepełnosprawność-Społeczeństwo, 3(33), 59-78.
Konieczna, I. (2017). Zasoby osobiste i społeczne człowieka w sytuacji doświadczania choroby przewlekłej. Człowiek-Niepełnosprawność-Społeczeństwo, 4(38), 57-73.
Kowalik, S. (2016). Psychologia niepełnosprawności i rehabilitacja psychologiczna. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna (s. 541-554). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Łukasiewicz, A. (2016). Psychospołeczne korelaty radzenia sobie w sytuacjach trudnych osób z niepełnosprawnością. Lublin: UMCS.

W cyklu 2025Zn:

Brzezińska, A.I. (2005). Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Domagała-Zyśk, E. (2012) (red.). Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w środowisku rówieśniczym. Lublin: KUL.
Jerzak, M. (red.) (2016). Zaburzenia psychiczne i rozwojowe u dzieci a szkolna rzeczywistość. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
Kendall, P. (2004). Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Kowalik, S. (2018). Stosowana psychologia rehabilitacji. Warszawa: Wydawnictwo PWN.

Uwagi

W cyklu 2021Zn:

Metody kształcenia: wykład, objaśnienie z wykorzystaniem prezentacji multimedialnych, dyskusja, analiza przypadków

NAKŁAD PRACY STUDENTA:
Godziny kontaktowe: wykłady i ćwiczenia - 30 godz.
Przygotowanie się do zajęć, lektury - 30 godz.
Przygotowanie się do egzaminu - 25 godz.

Sumaryczna liczba pkt. ECTS 3

W cyklu 2025Zn:

Metody kształcenia:
Wykłady: metoda podająca, uzupełniana prezentacjami treści wykładów w Power point
Ćwiczenia: dyskusja, pogadanka, praca z książką, pokaz, metoda problemowa, praca w grupach.
Godziny kontaktowe: wykład, ćwiczenia 30
Przygotowanie się do zajęć, lektury: 20
Przygotowanie się do egzaminu 20
Sumaryczna liczba godzin 70
Sumaryczna liczba punktów ECTS 3

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu SP-PDI w USOSweb