Prowadzony w cyklach: 2023L, 2023Ln, 2024L, 2024Ln, 2025L, 2025Ln, 2026L, 2026Ln

Punkty ECTS: brak danych

Język: polski

Organizowany przez: Instytut Pedagogiki Specjalnej (dla: Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej)

Diagnoza zaburzeń osobowości RE-3F-DZO

Przedmiot obejmuje pogłębioną analizę współczesnych podejść do diagnozy zaburzeń osobowości, ze szczególnym uwzględnieniem modeli kategorialnych i wymiarowych. Omawiane są klasyczne systemy klasyfikacyjne (DSM‑IV, DSM‑5, ICD‑10) oraz najnowsze podejście ICD‑11, które wprowadza fundamentalną zmianę w sposobie konceptualizacji zaburzeń osobowości.
Zajęcia obejmują szczegółowe omówienie diagnozy kategorialnej zaburzeń osobowości, w tym:
- założenia podejścia kategorialnego (obecność/nieobecność zaburzenia, progi diagnostyczne, klasyfikacja do klastrów A, B, C),
- charakterystykę poszczególnych zaburzeń osobowości (m.in. paranoiczne, schizoidalne, schizotypowe, borderline, narcystyczne, histrioniczne, antyspołeczne, unikające, zależne, obsesyjno‑kompulsyjne),
- trudności i ograniczenia diagnozy kategorialnej (współwystępowanie, niska stabilność diagnoz, nakładanie się kryteriów, arbitralność progów),
- zasady diagnozy różnicowej oraz interpretacji objawów w kontekście funkcjonowania intra‑ i interpersonalnego.
Omówienie ICD‑11, które odchodzi od tradycyjnego podejścia kategorialnego i wprowadza model wymiarowy, oparty na:
- ocenie ogólnego poziomu zaburzenia osobowości (łagodne, umiarkowane, ciężkie),
- identyfikacji dominujących cech osobowości (negatywna emocjonalność, dyssocjalność, anankastyczność, dystansowość, rozhamowanie),
- możliwości rozpoznania specyficznego „zaburzenia osobowości typu borderline” jako kwalifikatora,
- analizie wzorców funkcjonowania w obszarach: tożsamości, samokontroli, relacji interpersonalnych i empatii.

W ramach zajęć omawiane są także:
- różnice między ICD‑10 a ICD‑11 w zakresie diagnozy osobowości,
- konsekwencje kliniczne przejścia z modelu kategorialnego na wymiarowy,
- etyczne aspekty diagnozy, w tym ryzyko stygmatyzacji oraz odpowiedzialność diagnosty.

W cyklu 2023L:

1. Wprowadzenie do zajęć. Zachowania odbiegające od normy a zaburzenia osobowości.
2. Podstawowe pojęcia: osobowość, temperament, zaburzenia osobowości.
3. Rozwój człowieka (osobowości) w cyklu życia, w aspekcie biologicznym, psychologicznym i społecznym.
4. Podstawy i mechanizmy funkcjonowania człowieka, istota funkcjonalności i dysfunkcjonalności, harmonii i dysharmonii, normy i patologii.
5. Metody diagnozowania osobowości człowieka.
6. Diagnoza zaburzeń osobowości – model wieloosiowy diagnozy, kryteria diagnostyczne DSM-IV i ICD-10.
7. Teorie zaburzeń osobowości
8. Wiązka A – charakterystyka, możliwości psychoterapii
9. Wiązka B (bez antyspołecznej) – charakterystyka, możliwości psychoterapii
10. Wiązka B (osobowość antyspołeczna)– charakterystyka, możliwości psychoterapii
11. Wiązka C – charakterystyka, możliwości psychoterapii
12. Specyfika funkcjonowania intra- i interpersonalnego osób z zaburzeniami osobowości.
13. ICD-11 – nowe podejście do diagnozy zaburzeń osobowości
14. Kolokwium zaliczeniowe. Etyka w pracy diagnosty. Zasady i normy etyczne w pracy z osobami z zaburzeniami osobowości.
15. Podsumowanie zajęć

W cyklu 2023Ln:

1. Wprowadzenie do zajęć. Zachowania odbiegające od normy a zaburzenia osobowości. Podstawowe pojęcia: osobowość, temperament, zaburzenia osobowości. Rozwój człowieka (osobowości) w cyklu życia, w aspekcie biologicznym, psychologicznym i społecznym.
2. Podstawy i mechanizmy funkcjonowania człowieka, istota funkcjonalności i dysfunkcjonalności, harmonii i dysharmonii, normy i patologii. Metody diagnozowania osobowości człowieka. Diagnoza zaburzeń osobowości – model wieloosiowy diagnozy, kryteria diagnostyczne DSM-IV i ICD-10.
3. Teorie zaburzeń osobowości. Wiązka A – charakterystyka, możliwości psychoterapii. Wiązka C – charakterystyka, możliwości psychoterapii.
4. Wiązka B – charakterystyka, możliwości psychoterapii
5. Specyfika funkcjonowania intra- i interpersonalnego osób z zaburzeniami osobowości. ICD-11 – nowe podejście do diagnozy zaburzeń osobowości. Etyka w pracy diagnosty. Zasady i normy etyczne w pracy z osobami z zaburzeniami osobowości. Kolokwium zaliczeniowe.

W cyklu 2024L:

W cyklu 2024Ln:

W cyklu 2025L:

W cyklu 2025Ln:

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2023L:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2025Ln:

Anna Mosiołek

W cyklu 2024L:

Anna Mosiołek

W cyklu 2025L:

Anna Mosiołek

W cyklu 2023Ln:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2024Ln:

Anna Mosiołek

Efekty kształcenia

Wiedza
Ma pogłębioną wiedzę na temat rozwoju człowieka w cyklu życia, zarówno w aspekcie biologicznym, psychologicznym, jak i społecznym.
Zna specyfikę funkcjonowania intra- i interpersonalnego osób z zaburzeniami osobowości.
Posiada pogłębioną i rozszerzoną wiedzę na temat podstaw i mechanizmów funkcjonowania człowieka, rozumie istotę funkcjonalności i dysfunkcjonalności, harmonii i dysharmonii, normy i patologii.
Zna metody diagnozowania osobowości człowieka, w tym podstawowe modele i kryteria diagnostyczne.

Umiejętności
Potrafi opisać sposób diagnozowania i wytłumaczyć źródła zaburzeń osobowości z perspektywy różnych teorii.
Analizuje problemy związane z zaburzeniami osobowości w aspekcie teoretycznym i praktycznym.

Kompetencje społeczne
Z największą dbałością wykonuje wszelkie działania wobec osób z zaburzeniami osobowości, uwzględniając problemy wynikające ze zdiagnozowanych zaburzeń.
Posługuje się w swojej pracy uniwersalnymi zasadami i normami etycznymi.

Kryteria oceniania

Ocena końcowa z przedmiotu opiera się na dwóch głównych komponentach:
1. Test jednokrotnego wyboru
Test obejmuje zagadnienia teoretyczne oraz praktyczne, w tym krótkie opisy przypadków klinicznych, wymagające zastosowania wiedzy diagnostycznej.
Zakres testu obejmuje m.in.:
- kryteria diagnostyczne zaburzeń osobowości,
- różnice między modelami kategorialnymi i wymiarowymi,
- zasady diagnozy różnicowej,
- interpretację objawów w kontekście funkcjonowania intra‑ i interpersonalnego,
- podstawy ICD‑10, DSM‑IV/DSM‑5 oraz ICD‑11.
Test stanowi 70% oceny końcowej.
Kryteria zaliczenia:
- 51–60% poprawnych odpowiedzi – ocena dostateczna,
- 61–75% – ocena dostateczna plus / dobra,
- 76–89% – ocena dobra plus,
- 90–100% – ocena bardzo dobra.

2. Aktywność własna studenta podczas zajęć
Aktywność obejmuje:
- udział w dyskusjach,
- analizę przedstawianych przypadków klinicznych,
- wykonywanie krótkich zadań problemowych,
Aktywność stanowi 30% oceny końcowej.
Kryteria oceny aktywności:
- merytoryczność wypowiedzi,
- umiejętność stosowania wiedzy teoretycznej do analizy przypadków,
- posługiwanie się terminologią kliniczną,
- etyczne podejście do omawianych zagadnień.

Literatura

Literatura podstawowa
- Cierpiałkowska, L., Sęk, H. (red.) (2016). Psychologia kliniczna. PWN.
- Oleś, P. (2011). Psychologia osobowości PWN.
- Millon, T., Grossman, S. (2015). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie GWP.
-World Health Organization (2022). ICD‑11: Mental, Behavioural and Neurodevelopmental Disorders. WHO.
Literatura uzupełniająca
- Kołodziejczyk, A., Cieciuch, J. (2018). Rozwój osobowości w okresie dzieciństwa i adolescencji PWN.
- Czub, M. (2018). Diagnoza psychologiczna w praktyce pedagogicznej. PWN.
- Namysłowska, I. (red.) (2020). Psychiatria dzieci i młodzieży. PZWL.

W cyklu 2023L:

Literatura obowiązkowa:
Oleś, P.K. (2009). Wprowadzenie do psychologii osobowości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Millon, T., Davies, D. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia

Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.

W cyklu 2023Ln:

Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.

W cyklu 2024L:

Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.

W cyklu 2024Ln:

Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.

W cyklu 2025L:

Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.

W cyklu 2025Ln:

Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.