Wychowanie dziecka dwujęzycznego PY-5S-WDD

Przedmiot ma formę warsztatową i dotyczy psychologii dwujęzyczności w ujęciu rozwoju językowego dziecka. Punktem wyjścia jest omówienie typowych mechanizmów przyswajania języka, w tym rozwoju słownictwa, gramatyki i pragmatyki, oraz zjawisk szczególnie istotnych w nabywaniu dwóch lub więcej języków: rozproszenia ekspozycji językowej, wrażliwości na kontekst użycia języka, dużego zróżnicowania profili rozwojowych oraz zależności wyników dziecka od jakości i ilości inputu językowego.
Szczególny nacisk położony jest na krytyczną analizę mitów dotyczących dwujęzyczności, takich jak przekonanie, że dwujęzyczność opóźnia rozwój mowy, że mieszanie języków jest objawem problemu, albo że strategia „jeden rodzic - jeden język” jest jedynym poprawnym sposobem wychowania dwujęzycznego. Omawiane są także konsekwencje tych mitów dla pracy psychologa, diagnozy funkcjonowania dziecka oraz współpracy z rodziną i placówką edukacyjną.
Zajęcia przygotowują do świadomego wspierania rozwoju językowego dzieci z rodzin wielojęzycznych w środowisku domowym i edukacyjnym. Osoby studiujące rozwijają kompetencje potrzebne do rzetelnego kontaktu z dzieckiem i rodzicem/opiekunem, w tym umiejętność planowania oceny w mocniejszym języku dziecka, rozpoznawania ograniczeń narzędzi jednojęzycznych oraz identyfikowania sytuacji, w których potrzebne są narzędzia mniej zależne od języka albo współpraca ze specjalistą lub mediatorem językowym.
Część praktyczna ma charakter projektowy. Osoby studiujące w zespołach opracowują warsztat psychoedukacyjny dotyczący rozwoju językowego dziecka dwujęzycznego lub broszurę informacyjną dla określonej grupy docelowej. Output jest adresowany do wybranej grupy odbiorców: dzieci na określonym etapie rozwoju, młodzieży lub rodziców/opiekunów. Projekt powinien być oparty na literaturze naukowej, zawierać element interaktywny, materiały dla uczestników oraz krótką rekomendację praktyk wspierających input językowy.
Treści programowe:
1. Dwujęzyczność w rozwoju dziecka - skala zjawiska i definicje; mity dotyczące dwujęzyczności i ich źródła; społeczne i edukacyjne konsekwencje mitów.
2. Mechanizmy nabywania języka - etapy rozwoju językowego od okresu przedwerbalnego do wypowiedzi złożonych.
3. Input językowy - ilość, jakość i kontekst mowy kierowanej do dziecka; wspólna uwaga, naprzemienność w rozmowie, mowa kontekstualna i dekontekstualna; strategie domowego wspierania rozwoju językowego.
4. Słownictwo w dwujęzyczności - słownik w każdym języku a słownik łączny; konceptualizacja słownictwa; różnice w profilu leksykalnym wynikające z kontekstu użycia języka.
5. Gramatyka i morfoskładnia - tempo rozwoju w każdym języku w relacji do ekspozycji; transfer językowy i znaczenie typologii języków; interpretowanie błędów rozwojowych.
6. Funkcjonowanie poznawcze i metajęzykowe - przegląd danych dotyczących uwagi i funkcji wykonawczych; ostrożność interpretacyjna w ocenie efektów dwujęzyczności; znaczenie metod badawczych.
7. Dziecko dwujęzyczne w przedszkolu i szkole - język dominujący, język szkolny i język domu; współpraca z rodzicami/opiekunami; praktyki wspierające oba języki dziecka.
8. Ocena dziecka dwujęzycznego - zasady doboru języka badania, w tym znaczenie mocniejszego języka dziecka; ograniczenia testów jednojęzycznych; konsekwencje bariery językowej; przegląd podejść i narzędzi używanych w badaniach i praktyce.
9. Projektowanie warsztatów psychoedukacyjnych - praca w zespołach nad scenariuszami, dobór treści do odbiorcy, planowanie interakcji i materiałów, analiza źródeł naukowych, informacja zwrotna.
10. Realizacja warsztatów studenckich i omówienie - prowadzenie warsztatów, ocena koleżeńska, korekta mitów dotyczących dwujęzyczności, porządkowanie rekomendacji praktycznych.

Przedmiot ma formę warsztatową i dotyczy psychologii dwujęzyczności w ujęciu rozwoju językowego dziecka. Punktem wyjścia jest omówienie typowych mechanizmów przyswajania języka, w tym rozwoju słownictwa, gramatyki i pragmatyki, oraz zjawisk szczególnie istotnych w nabywaniu dwóch lub więcej języków: rozproszenia ekspozycji językowej, wrażliwości na kontekst użycia języka, dużego zróżnicowania profili rozwojowych oraz zależności wyników dziecka od jakości i ilości inputu językowego.
Szczególny nacisk położony jest na krytyczną analizę mitów dotyczących dwujęzyczności, takich jak przekonanie, że dwujęzyczność opóźnia rozwój mowy, że mieszanie języków jest objawem problemu, albo że strategia „jeden rodzic - jeden język” jest jedynym poprawnym sposobem wychowania dwujęzycznego. Omawiane są także konsekwencje tych mitów dla pracy psychologa, diagnozy funkcjonowania dziecka oraz współpracy z rodziną i placówką edukacyjną.
Zajęcia przygotowują do świadomego wspierania rozwoju językowego dzieci z rodzin wielojęzycznych w środowisku domowym i edukacyjnym. Osoby studiujące rozwijają kompetencje potrzebne do rzetelnego kontaktu z dzieckiem i rodzicem/opiekunem, w tym umiejętność planowania oceny w mocniejszym języku dziecka, rozpoznawania ograniczeń narzędzi jednojęzycznych oraz identyfikowania sytuacji, w których potrzebne są narzędzia mniej zależne od języka albo współpraca ze specjalistą lub mediatorem językowym.
Część praktyczna ma charakter projektowy. Osoby studiujące w zespołach opracowują warsztat psychoedukacyjny dotyczący rozwoju językowego dziecka dwujęzycznego lub broszurę informacyjną dla określonej grupy docelowej. Output jest adresowany do wybranej grupy odbiorców: dzieci na określonym etapie rozwoju, młodzieży lub rodziców/opiekunów. Projekt powinien być oparty na literaturze naukowej, zawierać element interaktywny, materiały dla uczestników oraz krótką rekomendację praktyk wspierających input językowy.
Treści programowe:
1. Dwujęzyczność w rozwoju dziecka - skala zjawiska i definicje; mity dotyczące dwujęzyczności i ich źródła; społeczne i edukacyjne konsekwencje mitów.
2. Mechanizmy nabywania języka - etapy rozwoju językowego od okresu przedwerbalnego do wypowiedzi złożonych.
3. Input językowy - ilość, jakość i kontekst mowy kierowanej do dziecka; wspólna uwaga, naprzemienność w rozmowie, mowa kontekstualna i dekontekstualna; strategie domowego wspierania rozwoju językowego.
4. Słownictwo w dwujęzyczności - słownik w każdym języku a słownik łączny; konceptualizacja słownictwa; różnice w profilu leksykalnym wynikające z kontekstu użycia języka.
5. Gramatyka i morfoskładnia - tempo rozwoju w każdym języku w relacji do ekspozycji; transfer językowy i znaczenie typologii języków; interpretowanie błędów rozwojowych.
6. Funkcjonowanie poznawcze i metajęzykowe - przegląd danych dotyczących uwagi i funkcji wykonawczych; ostrożność interpretacyjna w ocenie efektów dwujęzyczności; znaczenie metod badawczych.
7. Dziecko dwujęzyczne w przedszkolu i szkole - język dominujący, język szkolny i język domu; współpraca z rodzicami/opiekunami; praktyki wspierające oba języki dziecka.
8. Ocena dziecka dwujęzycznego - zasady doboru języka badania, w tym znaczenie mocniejszego języka dziecka; ograniczenia testów jednojęzycznych; konsekwencje bariery językowej; przegląd podejść i narzędzi używanych w badaniach i praktyce.
9. Projektowanie warsztatów psychoedukacyjnych - praca w zespołach nad scenariuszami, dobór treści do odbiorcy, planowanie interakcji i materiałów, analiza źródeł naukowych, informacja zwrotna.
10. Realizacja warsztatów studenckich i omówienie / omówienie broszur informacyjnych - prowadzenie warsztatów, ocena koleżeńska, korekta mitów dotyczących dwujęzyczności, porządkowanie rekomendacji praktycznych.

Armon-Lotem, S., de Jong, J., & Meir, N. (Eds.). (2015). Assessing multilingual children: Disentangling bilingualism from language impairment. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781783093137
Byers-Heinlein, K., & Lew-Williams, C. (2013). Bilingualism in the early years: What the science says. LEARNing Landscapes, 7(1), 95-112. https://doi.org/10.36510/learnland.v7i1.632
Hoff, E., Core, C., Place, S., Rumiche, R., Señor, M., & Parra, M. (2012). Dual language exposure and early bilingual development. Journal of Child Language, 39(1), 1-27. https://doi.org/10.1017/S0305000910000759
Łuniewska, M., Kołak, J., Kacprzak, A., Białecka-Pikul, M., Haman, E., & Wodniecka, Z. (2015). Wyzwania w diagnozie rozwoju językowego dzieci dwu- i wielojęzycznych. W: M. Myszka & E. Oronowicz-Kida (red.), Głos - Język - Komunikacja (s. 35-56). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Rowe, M. L. (2012). A longitudinal investigation of the role of quantity and quality of child-directed speech in vocabulary development. Child Development, 83(5), 1762-1774. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2012.01805.x
Rowe, M. L., & Snow, C. E. (2020). Analyzing input quality along three dimensions: Interactive, linguistic, and conceptual. Journal of Child Language, 47(1), 5-21. https://doi.org/10.1017/S0305000919000655
Literatura uzupełniająca:
Banasik-Jemielniak, N., Kochańska, M., Obarska, M., Zajączkowska, M., Świderska, J., & Haman, E. (2025). Comparing online and face-to-face administration of the Polish Sentence Repetition Task in monolingual and multilingual children: Higher scores in face-to-face testing. Language and Speech, 00238309251394372.
Grosjean, F. (2010). Bilingual: Life and reality. Harvard University Press. https://www.jstor.org/stable/j.ctt13x0ft8
Muszyńska, K., Krajewski, G., Dynak, A., Garmann, N. G., Romøren, A. S. H., Łuniewska, M., & Haman, E. (2025). Bilingual children reach early language milestones at the same age as monolingual peers. Journal of Child Language, 1-24.

Armon-Lotem, S., de Jong, J., & Meir, N. (Eds.). (2015). Assessing multilingual children: Disentangling bilingualism from language impairment. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781783093137
Byers-Heinlein, K., & Lew-Williams, C. (2013). Bilingualism in the early years: What the science says. LEARNing Landscapes, 7(1), 95-112. https://doi.org/10.36510/learnland.v7i1.632
Hoff, E., Core, C., Place, S., Rumiche, R., Señor, M., & Parra, M. (2012). Dual language exposure and early bilingual development. Journal of Child Language, 39(1), 1-27. https://doi.org/10.1017/S0305000910000759
Łuniewska, M., Kołak, J., Kacprzak, A., Białecka-Pikul, M., Haman, E., & Wodniecka, Z. (2015). Wyzwania w diagnozie rozwoju językowego dzieci dwu- i wielojęzycznych. W: M. Myszka & E. Oronowicz-Kida (red.), Głos - Język - Komunikacja (s. 35-56). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Rowe, M. L. (2012). A longitudinal investigation of the role of quantity and quality of child-directed speech in vocabulary development. Child Development, 83(5), 1762-1774. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2012.01805.x
Rowe, M. L., & Snow, C. E. (2020). Analyzing input quality along three dimensions: Interactive, linguistic, and conceptual. Journal of Child Language, 47(1), 5-21. https://doi.org/10.1017/S0305000919000655
Literatura uzupełniająca:
Banasik-Jemielniak, N., Kochańska, M., Obarska, M., Zajączkowska, M., Świderska, J., & Haman, E. (2025). Comparing online and face-to-face administration of the Polish Sentence Repetition Task in monolingual and multilingual children: Higher scores in face-to-face testing. Language and Speech, 00238309251394372.
Grosjean, F. (2010). Bilingual: Life and reality. Harvard University Press. https://www.jstor.org/stable/j.ctt13x0ft8
Muszyńska, K., Krajewski, G., Dynak, A., Garmann, N. G., Romøren, A. S. H., Łuniewska, M., & Haman, E. (2025). Bilingual children reach early language milestones at the same age as monolingual peers. Journal of Child Language, 1-24.

Metody kształcenia:
Zajęcia są prowadzone metodami aktywizującymi i warsztatowymi. Stosowane metody obejmują: mini-wykłady interaktywne, krótkie wprowadzenia teoretyczne, pracę z artykułami naukowymi, lekturę kierowaną, dyskusję, rozmowę kierowaną, analizę studiów przypadków rodzin wielojęzycznych, ćwiczenia w małych grupach, symulacje rozmów z rodzicami/opiekunami, odgrywanie ról, projektowanie warsztatu psychoedukacyjnego, microteaching, prezentację materiałów przygotowanych przez osoby studiujące, informację zwrotną od prowadzącej/prowadzącego, ocenę koleżeńską oraz zespołową pracę projektową nad materiałami psychoedukacyjnymi.
Nakład pracy osoby studiującej:
Liczba godzin kontaktowych: 15 godzin.
Przygotowanie do zajęć, w tym lektura tekstów naukowych i przygotowanie notatek: 5 godzin.
Praca w zespole nad scenariuszem warsztatu i materiałami warsztatowymi: 7 godzin.
Przygotowanie bibliografii oraz krótkiego uzasadnienia doboru treści warsztatu: 3 godziny.
Przygotowanie do zaliczenia jest realizowane w ramach pracy nad warsztatem, scenariuszem, materiałami i bibliografią.
Łączny nakład pracy osoby studiującej: 30 godzin.
Punkty ECTS: 1.
Nakład pracy jest zgodny z zasadą, że 1 punkt ECTS odpowiada średnio 25-30 godzinom pracy osoby studiującej.

Metody kształcenia:
Zajęcia są prowadzone metodami aktywizującymi i warsztatowymi. Stosowane metody obejmują: mini-wykłady interaktywne, krótkie wprowadzenia teoretyczne, pracę z artykułami naukowymi, lekturę kierowaną, dyskusję, rozmowę kierowaną, analizę studiów przypadków rodzin wielojęzycznych, ćwiczenia w małych grupach, symulacje rozmów z rodzicami/opiekunami, odgrywanie ról, projektowanie warsztatu psychoedukacyjnego, microteaching, prezentację materiałów przygotowanych przez osoby studiujące, informację zwrotną od prowadzącej/prowadzącego, ocenę koleżeńską oraz zespołową pracę projektową nad materiałami psychoedukacyjnymi.
Nakład pracy osoby studiującej:
Liczba godzin kontaktowych: 15 godzin.
Przygotowanie do zajęć, w tym lektura tekstów naukowych i przygotowanie notatek: 5 godzin.
Praca w zespole nad scenariuszem warsztatu i materiałami warsztatowymi: 7 godzin.
Przygotowanie bibliografii oraz krótkiego uzasadnienia doboru treści warsztatu / broszury informacyjnej : 3 godziny.
Przygotowanie do zaliczenia jest realizowane w ramach pracy nad warsztatem / broszurą informacyjną, scenariuszem / wyjaśnieniem doboru materiału broszury, materiałami i bibliografią.
Łączny nakład pracy osoby studiującej: 30 godzin.
Punkty ECTS: 1.
Nakład pracy jest zgodny z zasadą, że 1 punkt ECTS odpowiada średnio 25-30 godzinom pracy osoby studiującej.