Diagnoza zaburzeń osobowości PE-2S-DZO

Przedmiot obejmuje pogłębioną analizę współczesnych podejść do diagnozy zaburzeń osobowości, ze szczególnym uwzględnieniem modeli kategorialnych i wymiarowych. Omawiane są klasyczne systemy klasyfikacyjne (DSM‑IV, DSM‑5, ICD‑10) oraz najnowsze podejście ICD‑11, które wprowadza fundamentalną zmianę w sposobie konceptualizacji zaburzeń osobowości.
Zajęcia obejmują szczegółowe omówienie diagnozy kategorialnej zaburzeń osobowości, w tym:
- założenia podejścia kategorialnego (obecność/nieobecność zaburzenia, progi diagnostyczne, klasyfikacja do klastrów A, B, C),
- charakterystykę poszczególnych zaburzeń osobowości (m.in. paranoiczne, schizoidalne, schizotypowe, borderline, narcystyczne, histrioniczne, antyspołeczne, unikające, zależne, obsesyjno‑kompulsyjne),
- trudności i ograniczenia diagnozy kategorialnej (współwystępowanie, niska stabilność diagnoz, nakładanie się kryteriów, arbitralność progów),
- zasady diagnozy różnicowej oraz interpretacji objawów w kontekście funkcjonowania intra‑ i interpersonalnego.
Omówienie ICD‑11, które odchodzi od tradycyjnego podejścia kategorialnego i wprowadza model wymiarowy, oparty na:
- ocenie ogólnego poziomu zaburzenia osobowości (łagodne, umiarkowane, ciężkie),
- identyfikacji dominujących cech osobowości (negatywna emocjonalność, dyssocjalność, anankastyczność, dystansowość, rozhamowanie),
- możliwości rozpoznania specyficznego „zaburzenia osobowości typu borderline” jako kwalifikatora,
- analizie wzorców funkcjonowania w obszarach: tożsamości, samokontroli, relacji interpersonalnych i empatii.

W ramach zajęć omawiane są także:
- różnice między ICD‑10 a ICD‑11 w zakresie diagnozy osobowości,
- konsekwencje kliniczne przejścia z modelu kategorialnego na wymiarowy,
- etyczne aspekty diagnozy, w tym ryzyko stygmatyzacji oraz odpowiedzialność diagnosty.

W cyklu 2023Z:

1. Wprowadzenie. Fakty i mity o zaburzeniach osobowości.
2. Osobowość – definicja, badanie
3. Osobowość – teorie, modele, rozwój
4. Psychopatologia – zaburzenia osobowości
5. Osobowość: paranoiczna, schizoidalna, zależna, lękliwa
6-8. Psychopatia
9. Osobowość: chwiejna emocjonalnie, histrioniczna, anankastyczna
10-11. ICD-11: borderline, dyssocjalność
12. ICD-11: anankastia, oderwanie od rzeczywistości
13-14. ICD-11: afektywność, rozhamowanie
15. Podsumowanie zajęć

W cyklu 2023Zn:

1. Wprowadzenie do zajęć. Osobowość - definicja, badanie
2. Osobowość – teorie, modele, rozwój
3. Psychopatologia – zaburzenia osobowości
4. Osobowość: paranoiczna, schizoidalna, zależna, lękliwa
5. Psychopatia

W cyklu 2024Z:

1. Wprowadzenie. Fakty i mity o zaburzeniach osobowości.
2. Osobowość – definicja, badanie
3. Osobowość – teorie, modele, rozwój
4. Psychopatologia – zaburzenia osobowości
5. Osobowość: paranoiczna, schizoidalna, schizotypowa, zależna, lękliwa
6-8. Psychopatia
9. Osobowość: chwiejna emocjonalnie, histrioniczna, anankastyczna
10-11. ICD-11: borderline, dyssocjalność
12. ICD-11: anankastia, oderwanie od rzeczywistości
13-14. ICD-11: afektywność, rozhamowanie
15. Podsumowanie zajęć

W cyklu 2024Zn:

1. Wprowadzenie do zajęć. Osobowość - definicja, badanie
2. Osobowość – teorie, modele, rozwój
3. Psychopatologia – zaburzenia osobowości wg DSM-V, ICD-10 i ICD-11
4. Osobowość: paranoiczna, schizoidalna, schizotypowa, zależna, lękliwa
5. Psychopatia

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025Z:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2023Zn:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2024Z:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2023Z:

Milena Miałkowska-Kozaryna

W cyklu 2025Zn:

Anna Mosiołek

W cyklu 2024Zn:

Milena Miałkowska-Kozaryna

Efekty kształcenia

Wiedza
Ma pogłębioną wiedzę na temat rozwoju człowieka w cyklu życia, zarówno w aspekcie biologicznym, psychologicznym, jak i społecznym.
Zna specyfikę funkcjonowania intra- i interpersonalnego osób z zaburzeniami osobowości.
Posiada pogłębioną i rozszerzoną wiedzę na temat podstaw i mechanizmów funkcjonowania człowieka, rozumie istotę funkcjonalności i dysfunkcjonalności, harmonii i dysharmonii, normy i patologii.
Zna metody diagnozowania osobowości człowieka, w tym podstawowe modele i kryteria diagnostyczne.

Umiejętności
Potrafi opisać sposób diagnozowania i wytłumaczyć źródła zaburzeń osobowości z perspektywy różnych teorii.
Analizuje problemy związane z zaburzeniami osobowości w aspekcie teoretycznym i praktycznym.

Kompetencje społeczne
Jest odpowiedzialny/a za własne przygotowanie do pracy diagnostycznej, a także za podejmowane decyzje i prowadzone na ich podstawie działania oraz ich skutki.
Posługuje się w pracy diagnostycznej uniwersalnymi zasadami i normami etycznymi.

Kryteria oceniania

Ocena końcowa z przedmiotu opiera się na dwóch głównych komponentach:
1. Test jednokrotnego wyboru
Test obejmuje zagadnienia teoretyczne oraz praktyczne, w tym krótkie opisy przypadków klinicznych, wymagające zastosowania wiedzy diagnostycznej.
Zakres testu obejmuje m.in.:
- kryteria diagnostyczne zaburzeń osobowości,
- różnice między modelami kategorialnymi i wymiarowymi,
- zasady diagnozy różnicowej,
- interpretację objawów w kontekście funkcjonowania intra‑ i interpersonalnego,
- podstawy ICD‑10, DSM‑IV/DSM‑5 oraz ICD‑11.
Test stanowi 70% oceny końcowej.
Kryteria zaliczenia:
- 51–60% poprawnych odpowiedzi – ocena dostateczna,
- 61–75% – ocena dostateczna plus / dobra,
- 76–89% – ocena dobra plus,
- 90–100% – ocena bardzo dobra.

2. Aktywność własna studenta podczas zajęć
Aktywność obejmuje:
- udział w dyskusjach,
- analizę przedstawianych przypadków klinicznych,
- wykonywanie krótkich zadań problemowych,
Aktywność stanowi 30% oceny końcowej.
Kryteria oceny aktywności:
- merytoryczność wypowiedzi,
- umiejętność stosowania wiedzy teoretycznej do analizy przypadków,
- posługiwanie się terminologią kliniczną,
- etyczne podejście do omawianych zagadnień.

Literatura

- American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). APA.
- World Health Organization (2022). International Classification of Diseases 11th Revision (ICD‑11): Mental, Behavioural and Neurodevelopmental Disorders. WHO.
- Millon, T., Grossman, S. (2015). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. GWP.
- Beck, A. T., Freeman, A. (2020). Terapia zaburzeń osobowości. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W cyklu 2023Z:

Literatura obowiązkowa:
Oleś, P.K. (2009). Wprowadzenie do psychologii osobowości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Millon, T., Davies, D. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia
Literatura uzupełniająca:
Trzebińska, E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Academica.

W cyklu 2023Zn:

W cyklu 2024Z:

W cyklu 2024Zn:

Uwagi

W cyklu 2023Z:

Metody kształcenia: metoda podająca, dyskusja, prezentacja, metoda problemowa
Nakład pracy studenta:
godziny kontaktowe - 30
przygotowanie się do zajęć, lektury -10
przygotowanie się do zaliczenia - 15
Liczba punktów ECTS: 2

W cyklu 2023Zn:

Metody kształcenia: metoda podająca, dyskusja, prezentacja, metoda problemowa
Nakład pracy studenta:
godziny kontaktowe - 15
przygotowanie się do zajęć, lektury -20
przygotowanie się do zaliczenia - 15
Liczba punktów ECTS: 2

W cyklu 2024Z:

W cyklu 2024Zn:

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu PE-2S-DZO w USOSweb