Metody pracy z rodzinami z problemami przystosowawczymi PC-5S-MPP

1. Założenia stanowiące podstawę pracy z rodziną
2. Teoretyczne podstawy modelu funkcjonalnej rodziny oraz dysfunkcje wpływające na problemy w przystosowaniu się.
3. Przyczyny i objawy dysfunkcji w rodzinie
4. Proces komunikowania: znaczenie komunikacji dla budowania zdrowej i funkcjonalnej rodziny, techniki prawidłowej komunikacji
5. Współpraca z rodziną w kontekście przemian społecznych.
6. Pierwszy kontakt z rodziną, diagnoza sytuacji w rodzinie, wybrane metody diagnozy.
7. Budowanie planu pracy z rodziną.
8. Podstawowe metody pracy z rodziną: dialog motywujący, Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniach, Wideotrening Komunikacji, podejście feministyczne, Konferencja Grupy Rodzinnej, genogram, ekogram, kulturogram, interwencja kryzysowa, metoda indywidualnego przypadku, socjoterapia, Arteterapia.
9. Znaczenie umiejętności interpersonalnych w pracy z rodziną z problemami.
10. Praca z rodziną w multikulturowym kontekście.

1. Założenia stanowiące podstawę pracy z rodziną
2. Teoretyczne podstawy modelu funkcjonalnej rodziny oraz dysfunkcje wpływające na problemy w przystosowaniu się.
3. Przyczyny i objawy dysfunkcji w rodzinie
4. Proces komunikowania: znaczenie komunikacji dla budowania zdrowej i funkcjonalnej rodziny, techniki prawidłowej komunikacji
5. Współpraca z rodziną w kontekście przemian społecznych.
6. Pierwszy kontakt z rodziną, diagnoza sytuacji w rodzinie, wybrane metody diagnozy.
7. Budowanie planu pracy z rodziną.
8. Podstawowe metody pracy z rodziną: dialog motywujący, Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniach, Wideotrening Komunikacji, podejście feministyczne, Konferencja Grupy Rodzinnej, genogram, ekogram, kulturogram, interwencja kryzysowa, metoda indywidualnego przypadku, socjoterapia, Arteterapia.
9. Znaczenie umiejętności interpersonalnych w pracy z rodziną z problemami.
10. Praca z rodziną w multikulturowym kontekście.

Blok I – Wprowadzenie i podstawy

Wprowadzenie do przedmiotu. Kontrakt dydaktyczny, cele kursu, wstępne refleksje na temat rodziny w kryzysie i problemów przystosowawczych.

Rola rodziny w procesie socjalizacji i wychowania. Teorie socjalizacji (systemowa, ekosystemowa, rozwojowa) i ich znaczenie w pracy z rodziną.

Blok II – Diagnoza sytuacji rodzinnej
3. Narzędzia diagnozy rodziny – genogram, wywiad, obserwacja, analiza dokumentów.
4. Tworzenie i analiza genogramu. Formułowanie hipotez diagnostycznych.
5. Studium przypadku – diagnoza rodziny w kryzysie. Identyfikacja problemów, zasobów i potrzeb.
6. Komunikacja w rodzinie – diagnoza interakcji i wzorców komunikacyjnych.

Blok III – Metody pracy z rodziną
7. Interwencja kryzysowa – etapy, rola specjalisty, przykłady interwencji.
8. Mediacje rodzinne – zasady, przebieg, rola mediatora.
9. Terapia rodzinna w kontekście resocjalizacji – techniki i zastosowanie w pracy z rodziną z problemami przystosowawczymi.
10. Projektowanie planu pracy z rodziną – cele, metody i etapy pomocy.
11. Współpraca ze specjalistami i instytucjami – zespół interdyscyplinarny i komunikacja międzyprofesjonalna.
12. Wsparcie środowiskowe i profilaktyka – projektowanie lokalnych programów wsparcia rodzin.

Blok IV – Refleksja, etyka i kompetencje społeczne
13. Etyka pracy z rodziną – dylematy zawodowe i granice roli specjalisty.
14. Praca z rodzinami z różnych kultur i środowisk – różnice wartości i stylów funkcjonowania.
15. Superwizja i autorefleksja – rozwój kompetencji osobistych i zawodowych w pracy z rodziną.

1. Ładyżyński A. (2023) W trosce o integralność rodziny. Warszawa: Wyd. Impuls
2. Szurowska B. (2019) Rodzina w sytuacji trudnej. Zdążyć z pomocą. Część 1 i 2.
3. Plopa, M. (2008). Psychologia rodziny. Teoria i badania. Kraków. Wyd. Impuls.
4. Janicka I., Liberska H. (2014). Psychologia rodziny. Warszawa. PWN
5. Krasiejko I., Ciszkowska-Giedziun M. red.nauk. (2016) Praca socjalno-wychowawcza z rodziną w ujęciu wybranych koncepcji: analiza metodycznego działania z osobami potrzebującymi pomocy. Warszawa : Instytut Rozwoju Służb Społecznych.
6. Biernat T., Malinowski J.A., Wasilewska-Ostrowska K. red. nauk. (2015) Rodzina w pracy socjalnej : aktualne wyzwania i rozwiązania. Toruń : Wydawnictwo Edukacyjne Akapit.

Literatura uzupełniająca:
1. Lasota A. (2022) Nastolatek w kryzysie. Karty terapeutyczne i karty pracy psychologiczno-pedagogicznej. Warszawa: Diffin.
2. Lasota A. (2021) Trening umiejętności emocjonalnych i społecznych dzieci. Karty terapeutyczne i karty pracy. Warszawa: Diffin
3. Harwas – Napierała, B. (2003). Zmiany w funkcjonowaniu rodziny i ich konsekwencje dla rozwoju rodziców. W: B. Harwas – Napierała (red.), Rodzina a rozwój człowieka dorosłego (s.11–25). Poznań: Wyd. Wydawnictwo Naukowe UAM.
4. Harwas-Napierała, B. (2010). Rodzina w kontekście współczesnych zagrożeń. W: T.Rostowska, A. Jarmołowska (red.), Rozwojowe i wychowawcze aspekty życia rodzinnego (s.11–21). Warszawa: Wyd. Difin

Metody kształcenia: wykład, dyskusja, prezentacja, praca z materiałami źródłowymi, analiza indywidualnych przypadków

Godziny kontaktowe: 30
przygotowanie do zajęć: 5
przygotowanie prezentacji: 10
zapoznanie się z literaturą: 5

Punkty ECTS: 2

Metody kształcenia: wykład, dyskusja, prezentacja, praca z materiałami źródłowymi, analiza indywidualnych przypadków

Godziny kontaktowe: 30
przygotowanie do zajęć: 5
przygotowanie prezentacji: 10
zapoznanie się z literaturą: 5

Punkty ECTS: 2

Metody dydaktyczne:

Mini-wykład problemowy – krótkie wprowadzenia teoretyczne do tematów zajęć (definicje, modele pracy, aspekty etyczne).

Praca w małych grupach – analiza przypadków, opracowywanie diagnoz i planów pomocy rodzinom.

Analiza przypadków (case study) – diagnozowanie sytuacji rodzinnych, rozpoznawanie problemów przystosowawczych, formułowanie hipotez i strategii pracy.

Dyskusje różnego typu – moderowane rozmowy, wymiana doświadczeń, refleksja nad postawami i dylematami etycznymi.

Scenki i symulacje – ćwiczenie rozmów z rodziną w kryzysie, mediacji i współpracy interdyscyplinarnej.

Refleksja indywidualna i grupowa – autorefleksja nad własnymi kompetencjami i postawami w pracy z rodziną.

Zaliczenie przedmiotu na postawie:
Aktywność na zajęciach (20%) – udział w dyskusjach, scenkach, analizach przypadków, refleksyjność i zaangażowanie;

Praca w grupach (20%) – jakość opracowań i diagnoz, współpraca zespołowa, prezentacja wyników;

Kolokwium zaliczające (60%) – znajomość pojęć, teorii socjalizacji, metod diagnozy i pracy z rodziną, zasad współpracy interdyscyplinarnej i etyki zawodowej.

Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest obecność na minimum 13 z 15 spotkań (dopuszczalne są 2 nieobecności) oraz uzyskanie co najmniej 60% możliwych punktów.