Metody pracy z osobami uzależnionymi PC-5S-MOU

Wprowadzenie do tematu. Polska mapa problemów uzależnień.
Bio-psycho-społeczne koncepcje powstawania uzależnień oraz zaburzeń nawyków i popędów
Bio-psycho-społeczne skutki uzależnienia. Typologie uzależnienia.
Różnicowanie wzorów zażywania. Testy przesiewowe, przeprowadzanie, interpretacja. Strategia FRAMES. Krótka Interwencja.
Diagnoza uzależnienia wg ICD 11 oraz DSM V. Różnice w podejściu.
Diagnoza kliniczna i nozologiczna w terapii uzależnień. Zagadnienie podwójnej diagnozy.
Paradygmaty w leczeniu uzależnień: skoncentrowane na abstynencji, ograniczeniu zażywania i redukcji szkód
Koncepcje leczenia uzależnień (w tym terapia strukturalno-strategiczna J. Mellibrudy)
Motywowanie do zmiany oraz transteoretyczny model zmiany zachowań i jego zastosowanie w terapii uzależnień
Wybrane metody pracy terapeutycznej
Farmakoterapia
Ruchy samopomocowe i zjawisko samowyleczeń
Rodzina z problemem uzależnienia. Zaburzenia adaptacyjne. Praca z członkami rodzin osób uzależnionych.
Interwencja kryzysowa wobec osoby z problemem uzależnienia
Programy ośrodków leczenia uzależnień.
Struktura lecznictwa odwykowego w Polsce.

Wprowadzenie do tematu. Polska mapa problemów uzależnień.
Bio-psycho-społeczne koncepcje powstawania uzależnień oraz zaburzeń nawyków i popędów
Bio-psycho-społeczne skutki uzależnienia. Typologie uzależnienia.
Różnicowanie wzorów zażywania. Testy przesiewowe, przeprowadzanie, interpretacja. Strategia FRAMES. Krótka Interwencja.
Diagnoza uzależnienia wg ICD 11 oraz DSM V. Różnice w podejściu.
Diagnoza kliniczna i nozologiczna w terapii uzależnień. Zagadnienie podwójnej diagnozy.
Paradygmaty w leczeniu uzależnień: skoncentrowane na abstynencji, ograniczeniu zażywania i redukcji szkód
Koncepcje leczenia uzależnień (w tym terapia strukturalno-strategiczna J. Mellibrudy)
Motywowanie do zmiany oraz transteoretyczny model zmiany zachowań i jego zastosowanie w terapii uzależnień
Wybrane metody pracy terapeutycznej
Farmakoterapia
Ruchy samopomocowe i zjawisko samowyleczeń
Rodzina z problemem uzależnienia. Zaburzenia adaptacyjne. Praca z członkami rodzin osób uzależnionych.
Interwencja kryzysowa wobec osoby z problemem uzależnienia
Programy ośrodków leczenia uzależnień.
Struktura lecznictwa odwykowego w Polsce.

Psychologiczny portret osoby uzależnionej.
Definicje uzależnienia (WHO, ICD-11, modele psychologiczne). Mechanizm powstawania uzależnienia – proces utraty kontroli, motywacja, emocje, czynniki ryzyka i chroniące.

Biopsychospołeczny model uzależnienia.
Współdziałanie czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Rola emocji, relacji i środowiska w powstawaniu oraz utrzymywaniu uzależnienia.

Rodzaje uzależnień i ich konsekwencje.
Uzależnienia od substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki, leki) i behawioralne (hazard, internet, zakupy, praca). Skutki zdrowotne, społeczne i psychologiczne.

Analiza filmu „Najlepszy” – proces uzależnienia i motywacja do zmiany.
Studium przypadku: etapy uzależnienia, emocje, relacje, czynniki wspierające zmianę. Wewnętrzna przemiana i znaczenie relacji terapeutycznej.

Analiza filmu „Pod mocnym aniołem” – mechanizmy zaprzeczenia i nawrotów.
Psychologia wstydu, zaprzeczania, iluzji i nawrotu. Porównanie różnych dróg wychodzenia z uzależnienia.

Mechanizmy psychologiczne uzależnienia.
Mechanizmy iluzji i zaprzeczania, racjonalizacji, rozszczepienia. Rozpoznawanie mechanizmów obronnych i strategii utrzymujących uzależnienie.

Rola pedagoga w pracy z osobą uzależnioną.
Kompetencje, granice i odpowiedzialność pedagoga. Różnica między rolą terapeuty a rolą wspierającą. Komunikacja pomocowa i etyka pracy.

Wzorce używania substancji i testy przesiewowe.
Używanie ryzykowne, szkodliwe, uzależnienie. Podstawowe narzędzia przesiewowe (AUDIT, DAST). Rola pedagoga w rozpoznaniu problemu i kierowaniu do specjalisty.

Motywacja i proces zmiany.
Model Prochaski i DiClemente – etapy zmiany zachowania. Ambiwalencja i nawroty. Wspieranie procesu zmiany u osób uzależnionych.

Krótka interwencja i strategia FRAMES.
Zasady prowadzenia krótkiej interwencji wobec osób z problemem używania. Elementy rozmowy motywującej i wspierającej decyzję o leczeniu.

System leczenia i pomocy osobom uzależnionym w Polsce.
Struktura i funkcjonowanie systemu pomocy (NFZ, MONAR, AA, poradnie leczenia uzależnień, ośrodki terapii). Mapowanie lokalnych zasobów pomocy.

Rodzina z problemem uzależnienia.
Systemowe ujęcie problemu uzależnień. Role rodzinne w rodzinach z problemem alkoholowym (bohater, kozioł ofiarny, dziecko niewidzialne, maskotka). Współuzależnienie i DDA.

Profilaktyka uzależnień i praca wychowawcza.
Zasady tworzenia programów profilaktycznych. Planowanie warsztatów dla młodzieży – cele, metody, treści. Skuteczna profilaktyka jako element wychowania.

Podsumowanie kursu.
Prezentacje projektów grupowych (mapa pomocy, case study, warsztaty profilaktyczne). Refleksja nad rolą pedagoga w pracy z osobą uzależnioną. Ewaluacja zajęć.

Literatura:
Wojnar M. (red.) PARPA – e-publikacje: Medyczne%20aspekty%20uzaleznienia%20od%20alkoholu%20-%20ksiazka.pdf - Rozdziały: I, II, III i XI (inne dla chętnych)

1. Beck A., Wright F., Newman C., Liese B., Terapia poznawcza uzależnień, Wydawnictwo UJ, Kraków 2007.
2. Bętkowska-Korpała B. (red.), Uzależnienia w praktyce klinicznej. Zagadnienia diagnostyczne. PARPA, Warszawa 2009.
3. Carson R.C., Butcher J.N., Mineka S.: Psychologia zaburzeń. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003
4. Cierpiałkowska L., Ziarko M., Psychologia uzależnień – alkoholizm. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010.
5. Cierpiałkowska L.: Psychopatologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2007
6. Czabała Cz. J., Czynniki leczące w psychoterapii. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
7. Erickson C., Nauka o uzależnieniach. Od neurobiologii do skutecznych metod leczenia, Wydawnictwo UW, Warszawa 2010.
8. Fudała J., Jak pomagać osobom pijącym alkohol ryzykownie i szkodliwie, Parpamedia, Warszawa 2008.
9. Jabłoński P., Bukowska B., Czabała C. (red) Uzależnienie od narkotyków. Podręcznik dla terapeutów. Krajowe Biuro do spraw Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2012.
10. Margasiński A., Rodzina alkoholowa z uzależnionym w leczeniu, Impuls, Kraków 2010.
11. Mellibruda J., Psychologiczna problematyka uzależnień od alkoholu i narkotyków w: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, Tom 3, Gdańsk 2000.
12. Mellibruda J., Sobolewska-Mellibruda Z., Integracyjna psychoterapia uzależnień, IPZ, Warszawa 2001.
13. Miller M. Peter, Terapia uzależnień. Metody oparte na dowodach naukowych. Wydawnictwo UW, Warszawa 2013.
14. Miller W. R., Rollnick S., Wywiad motywujący. Jak przygotować ludzi do zmiany. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2010.
15. Miller W. R., Wzmacnianie motywacji do zmiany w terapii nadużywania substancji. Zalecenia do optymalizacji terapii. Warszawa: PARPAMEDIA, 2009.
16. Miller W., Munoz R., Picie Kontrolowane, Parpamedia, Warszawa 2006.
17. Monti P.M., Kadden R.M., Cooney N.L., Psychologiczna terapia uzależnienia od alkoholu, Warszawa 1994.
18. Strelau J., (red.), w: Psychologia. Podręcznik akademicki. T. 3, rozdz. pt: Psychologiczna problematyka uzależnień od alkoholu i narkotyków., Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2000.
19. Szukalski B., Narkotyki. Kompendium wiedzy o środkach uzależniających, Instytut Psychiatrii i Neurologii 2005.
20. Tatarsky A. (red.), Redukcja szkód w psychoterapii, Krajowe Biuro d.s. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2007.
21. Wojnar M. (red.), Medyczne aspekty uzależnienia od alkoholu, PARPA, Warszawa 2017.
22. Woronowicz B., Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdrowia. Parpamedia, Warszawa 2009.

Mellibruda J., http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/50-artykuly/675-psychologiczna-koncepcja-mechanizmow-uzaleznienia.html
Głowik T., Pacjenci mają różny numer butów, Numer specjalny z 2017 r., http://www.tuiw.pl/index.php/specjalne#
Redukcja szkód http://www.psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_3_2012/373Jakubczyk_PsychiatrPol_3_2012.pdf - .
Rachowska E., O uzależnieniach mieszanych http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/63-terapia-uzalenienia-i-wspoluzalenienia/306-co-warto-wiedziec-o-uzaleznieniach-mieszanych.html
Struzik-Zając M., Chałubiński J., „Charakterystyka pacjentów z podwójną diagnozą” https://siu.praesterno.pl/artykul/659
Głód w uzależnieniu, http://www.psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_2_2015/295Iwanicka_PsychiatrPol2015v49i2.pdf

Literatura:
Wojnar M. (red.) PARPA – e-publikacje: Medyczne%20aspekty%20uzaleznienia%20od%20alkoholu%20-%20ksiazka.pdf - Rozdziały: I, II, III i XI (inne dla chętnych)

1. Beck A., Wright F., Newman C., Liese B., Terapia poznawcza uzależnień, Wydawnictwo UJ, Kraków 2007.
2. Bętkowska-Korpała B. (red.), Uzależnienia w praktyce klinicznej. Zagadnienia diagnostyczne. PARPA, Warszawa 2009.
3. Carson R.C., Butcher J.N., Mineka S.: Psychologia zaburzeń. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003
4. Cierpiałkowska L., Ziarko M., Psychologia uzależnień – alkoholizm. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010.
5. Cierpiałkowska L.: Psychopatologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2007
6. Czabała Cz. J., Czynniki leczące w psychoterapii. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
7. Erickson C., Nauka o uzależnieniach. Od neurobiologii do skutecznych metod leczenia, Wydawnictwo UW, Warszawa 2010.
8. Fudała J., Jak pomagać osobom pijącym alkohol ryzykownie i szkodliwie, Parpamedia, Warszawa 2008.
9. Jabłoński P., Bukowska B., Czabała C. (red) Uzależnienie od narkotyków. Podręcznik dla terapeutów. Krajowe Biuro do spraw Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2012.
10. Margasiński A., Rodzina alkoholowa z uzależnionym w leczeniu, Impuls, Kraków 2010.
11. Mellibruda J., Psychologiczna problematyka uzależnień od alkoholu i narkotyków w: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, Tom 3, Gdańsk 2000.
12. Mellibruda J., Sobolewska-Mellibruda Z., Integracyjna psychoterapia uzależnień, IPZ, Warszawa 2001.
13. Miller M. Peter, Terapia uzależnień. Metody oparte na dowodach naukowych. Wydawnictwo UW, Warszawa 2013.
14. Miller W. R., Rollnick S., Wywiad motywujący. Jak przygotować ludzi do zmiany. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2010.
15. Miller W. R., Wzmacnianie motywacji do zmiany w terapii nadużywania substancji. Zalecenia do optymalizacji terapii. Warszawa: PARPAMEDIA, 2009.
16. Miller W., Munoz R., Picie Kontrolowane, Parpamedia, Warszawa 2006.
17. Monti P.M., Kadden R.M., Cooney N.L., Psychologiczna terapia uzależnienia od alkoholu, Warszawa 1994.
18. Strelau J., (red.), w: Psychologia. Podręcznik akademicki. T. 3, rozdz. pt: Psychologiczna problematyka uzależnień od alkoholu i narkotyków., Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2000.
19. Szukalski B., Narkotyki. Kompendium wiedzy o środkach uzależniających, Instytut Psychiatrii i Neurologii 2005.
20. Tatarsky A. (red.), Redukcja szkód w psychoterapii, Krajowe Biuro d.s. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2007.
21. Wojnar M. (red.), Medyczne aspekty uzależnienia od alkoholu, PARPA, Warszawa 2017.
22. Woronowicz B., Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdrowia. Parpamedia, Warszawa 2009.

Mellibruda J., http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/50-artykuly/675-psychologiczna-koncepcja-mechanizmow-uzaleznienia.html
Głowik T., Pacjenci mają różny numer butów, Numer specjalny z 2017 r., http://www.tuiw.pl/index.php/specjalne#
Redukcja szkód http://www.psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_3_2012/373Jakubczyk_PsychiatrPol_3_2012.pdf - .
Rachowska E., O uzależnieniach mieszanych http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/63-terapia-uzalenienia-i-wspoluzalenienia/306-co-warto-wiedziec-o-uzaleznieniach-mieszanych.html
Struzik-Zając M., Chałubiński J., „Charakterystyka pacjentów z podwójną diagnozą” https://siu.praesterno.pl/artykul/659
Głód w uzależnieniu, http://www.psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_2_2015/295Iwanicka_PsychiatrPol2015v49i2.pdf

1. Mellibruda, J., & Sobolewska-Mellibruda, Z. (2011). Integracyjna psychoterapia uzależnień. Teoria i praktyka. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia, Polskie Towarzystwo Psychologiczne.

2. Steciwko, A., & Pirogowicz, I. (Red.). (2006). Dziecko i jego środowisko. Uzależnienia a dzieci i młodzież. Wrocław: Wydawnictwo Continuo.

3. Miller, P. M. (Red. nauk.). (2013). Terapia uzależnień. Metody oparte na dowodach naukowych (E. Józefowicz, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

4. Bętkowska-Korpała B. (red.), Uzależnienia w praktyce klinicznej. Zagadnienia diagnostyczne. PARPA, Warszawa 2009.

5. Cierpiałkowska L., Ziarko M., Psychologia uzależnień – alkoholizm. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010.

6. Cierpiałkowska L.: Psychopatologia. Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2007

7. Czabała Cz. J., Czynniki leczące w psychoterapii. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

8. Erickson C., Nauka o uzależnieniach. Od neurobiologii do skutecznych metod leczenia, Wydawnictwo UW, Warszawa 2010.

9. Fudała J., Jak pomagać osobom pijącym alkohol ryzykownie i szkodliwie, Parpamedia, Warszawa 2008.

Metody kształcenia:
wykład, dyskusja, praca z książką/artykułem, film, ćwiczenie umiejętności
do obejrzenia filmy:
Najlepszy
Żółty szalik
Mój piękny syn
Lot
28 dni
Godziny kontaktowe np. wykład, ćwiczenia - 30
Przygotowanie się do zajęć, lektury - 10
Przygotowanie się do egzaminu - 5
Inne formy 5
Sumaryczna liczba punktów ECTS 2

Metody kształcenia:
wykład, dyskusja, praca z książką/artykułem, film, ćwiczenie umiejętności
do obejrzenia filmy:
Najlepszy
Żółty szalik
Mój piękny syn
Lot
28 dni
Godziny kontaktowe np. wykład, ćwiczenia - 30
Przygotowanie się do zajęć, lektury - 10
Przygotowanie się do egzaminu - 5
Inne formy 5
Sumaryczna liczba punktów ECTS 2

Metody dydaktyczne:

Mini-wykład problemowy – krótkie wprowadzenia teoretyczne do tematu zajęć (definicje, modele uzależnień, system pomocy, rola pedagoga).

Praca w małych grupach – opracowywanie przypadków, tworzenie modeli i analiz sytuacji osób uzależnionych.

Analiza przypadków (case study) – diagnozowanie problemu, rozpoznawanie mechanizmów obronnych i planowanie możliwych działań pomocowych.

Metody oceniania:

obserwacja aktywności studentów podczas zajęć,

ocena pracy w grupach (zaangażowanie, współpraca, merytoryczny wkład),

kolokwium zaliczające obejmujące treści omawiane w trakcie kursu.

Kryteria oceniania:

Aktywność na zajęciach (20%) – regularny udział w dyskusjach, ćwiczeniach i analizach przypadków, zaangażowanie w proces uczenia się;

Praca w grupach (20%) – jakość opracowań, współpraca zespołowa, umiejętność analizy i prezentacji wyników;

Kolokwium zaliczające (60%) – znajomość pojęć i mechanizmów psychologicznych uzależnienia, etapów zmiany, wzorców używania substancji oraz form pomocy osobom uzależnionym.

Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest obecność na minimum 13 z 15 spotkań (dopuszczalne są 2 nieobecności) oraz uzyskanie co najmniej 60% możliwych punktów.

Analiza materiałów filmowych – interpretacja fragmentów filmów fabularnych w kontekście procesów uzależnienia, motywacji i zmiany.

Dyskusje różnego typu – moderowane rozmowy w grupie, dyskusje panelowe i refleksyjne na temat postaw, emocji i społecznych aspektów uzależnień.

Scenki i symulacje – odgrywanie rozmów z osobą uzależnioną lub jej bliskim, ćwiczenie komunikacji pomocowej i interwencji.

Refleksja indywidualna i grupowa – podsumowanie doświadczeń, wymiana spostrzeżeń, autorefleksja nad postawą wobec problemu uzależnień