Komunikacja alternatywna i wspomagająca w edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną PC-5S-KAE

TREŚCI PROGRAMOWE
- Pojęcie komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną.
- Komunikacja na poziomie przedsymbolicznym – sygnały sensoryczne a wyzwalanie aktywności – sygnały dotykowe, gestowe, środowiskowe w rozwoju osób z niepełnosprawnością intelektualną.
- Komunikacja na poziomie symboli konkretnych – system kalendarzowy (metodyka wprowadzania pojęć – PCS, Piktogramy, PECS – tworzenie tablic tematycznych w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną).
- Komunikacja na poziomie symboli abstrakcyjnych – system Blissa w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim.
- Ocena predyspozycji osoby z niepełnosprawnością intelektualną do zastosowania wspomagających i alternatywnych metod komunikacji.
- Zasady doboru metod alternatywnych i wspomagających komunikacji w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną.
- Porozumiewanie się z użyciem AAC – zasady pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną.
- Rodzaje, dobór oraz wykorzystanie środków technicznych do komunikacji z osobami z niepełnosprawnością intelektualną.

W cyklu 2025Z:

1. Specyfika pracy z dziećmi w niepełnosprawnością intelektualną
2. Kluczowe umiejętności warunkujące rozwój komunikacji dzieci z NI
3. Pojęcie oraz istota komunikacji oraz komunikacji alternatywnej i wspomagającej AAC
4. Metody komunikacji alternatywnej i wspomagającej
5. Środowisko dziecka oraz rola partnerów komunikacyjnych w komunikacji AAC
6. Diagnoza - Ocena predyspozycji dziecka do zastosowania wspomagających lub/i alternatywnych metod komunikacji.
7. Indywidualny System Komunikacji - dobór metod alternatywnych lub/i wspomagających komunikacji.
8. Modelowanie oraz tworzenie strategii komunikacyjnych w komunikacji AAC
9. Porozumiewanie się z użyciem AAC- zasady pracy z dzieckiem.
10. Komunikacja dzieci z niepełnosprawnością intelektualną- (komunikacja na poziomie przedsymbolicznym, komunikacja na poziomie symboli konkretnych komunikacja na poziomie symboli abstrakcyjnych )
11. Komunikacja dzieci ze sprzężoną niepełnosprawnością
12. Rodzaje, dobór oraz wykorzystanie narzędzi do komunikacji z dzieckiem z niepełnosprawnością – wykorzystanie niskiej technologii
13. Rodzaje, dobór oraz wykorzystanie narzędzi do komunikacji z dzieckiem z niepełnosprawnością – wykorzystanie wysokiej technologii
14. Dostosowanie i organizacja przestrzeni w komunikacji
15. Tworzenie strategii komunikacyjnych oraz książek do czytania uczestniczącego

W cyklu 2025Zn:

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2026Zn:

Radosław Piotrowicz

W cyklu 2025Z:

Magdalena Wilim

W cyklu 2026Z:

Radosław Piotrowicz

W cyklu 2025Zn:

Klaudia Majewska-Bielska

Efekty kształcenia

Wiedza
Zna główne założenia komunikacji alternatywnej i wspomagającej w procesie rozwoju komunikacji osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Zna etapy rozwoju komunikacji werbalnej i niewerbalnej osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Zna wybrane metody, narzędzia i strategie komunikacyjne wspierające rozwój mowy i zachowań komunikacyjnych osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Zna prawidłowy przebieg procesu diagnostycznego ukierunkowanego na dobór strategii komunikacyjnych osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Zna narzędzia diagnostyczne do badania kompetencji komunikacyjnych osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Zna zasady opracowania i doboru środków, pomocy i narzędzi komunikacyjnych dla osób z niepełnosprawnością intelektualną.

Umiejętności
Potrafi dokonać oceny umiejętności komunikacyjnych osób z niepełnosprawnością intelektualną w aspekcie zachowań niewerbalnych.
Potrafi właściwie dobrać, zmodyfikować oraz opracować i wykonać pomoce do zajęć stymulujących rozwój komunikacji osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Potrafi opracować zestaw pomocy komunikacyjnych, uwzględniając poziom funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Potrafi dobrać odpowiednią strategię wdrażania odpowiednich metod komunikacji z uwzględnieniem specyfiki rozwoju osób
z niepełnosprawnością intelektualną.
Potrafi omówić założenia komunikacji wspomagającej i alternatywnej z rodzicami osób z niepełnosprawnością intelektualną.

Kompetencje społeczne
Ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę dokształcania się i rozwoju osobistego.
Ma przekonanie o sensie zdobywania wiedzy, wartości i potrzebie podejmowania działań wspomagających rozwój małego dziecka.
Odpowiedzialnie przygotowuje się do realizacji zadań. Odpowiedzialnie wypełniania zobowiązania społeczne, w tym komunikowania się i współpracy z otoczeniem oraz aktywnego uczestnictwa w grupach i organizacjach realizujących działania edukacyjne, rehabilitacyjne, terapeutyczne.
Odpowiedzialnie pełni rolę zawodową, związaną z działalnością rehabilitacyjną, edukacyjną, terapeutyczną i resocjalizacyjną, w tym: przyjęcia odpowiedzialności za podejmowane decyzje, prowadzone działania i ich skutki. Podejmuje refleksje na tematy etyczne, przestrzeganie zasad etyki zawodowej i etyki badań naukowych, wykazywanie cech refleksyjnego praktyka, świadomego znaczenia profesjonalizmu w pracy zawodowej.

Literatura

W cyklu 2025Z:

Baraniewicz, D., Baraniewicz, M. (2017). Osoba z głęboką niepełnosprawnością intelektualną w drodze do dorosłości. Niepełnosprawność, 25, 102-111.

Błeszyński, J.J. (2013). Niepełnosprawność intelektualna. Mowa-język-komunikacja. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.

Chmielowska-Marmucka, A., Górska, B. (2015). O komunikacji interpersonalnej–werbalnej, niewerbalnej i wokalnej wymianie sygnałów w kontekście edukacyjnym. Problemy współczesnej pedagogiki, 1(1), 25-39.

Cytowska, B., Drzazga, A. (2015). Znaczenie i wykorzystanie komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) w porozumiewaniu się z osobami z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. W: B. Winczura (red.) Dzieci o specjalnych potrzebach komunikacyjnych. Diagnoza-edukacja-terapia, (s. 337-353). Kraków: Impuls.

Grycman, M. (2014). Porozumiewanie się z dziećmi ze złożonymi zaburzeniami komunikacji: poradnik nie tylko dla rodziców. Kwidzyn: Stowarzyszenie Rehabilitacyjne Centrum Rozwoju Porozumiewania.

Grycman, M., Jerzyk, M., Bucyk, M. (2020). Model aktywny. Komunikacja wspomagająca i alternatywna. Kwidzyń: Stowarzyszenie Rehabilitacyjne Centrum Rozwoju Porozumiewania.

Kaczmarek, B. B., Grycman, M. (2019). Podręczny słownik terminów AAC (komunikacji wspomagającej i alternatywnej). Wydawnictwo Impuls

Kielin, J. (2014). Rozwój daje radość. Terapia dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kielin, J., Klimek-Markowicz, K. (2016) Krok po kroku. Nauczanie i terapia dzieci z umiarkowaną, znaczną i głęboką niepełnosprawnością intelektualną. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kwiatkowska, M. (1997). Dzieci głęboko niezrozumiane – program pracy edukacyjnej z dziećmi upośledzonymi umysłowo w stopniu głębokim. Warszawa: „Pod wiatr”.

Marcinkowska, B. (2013) Model Kompetencji komunikacyjnych osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną – w poszukiwaniu wzajemności i współpracy. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Marcinkowska, B. (2016). Gdy słowa znaczą niewiele – o komunikowaniu się z osobami z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. W: E. Lewandowska-Tarasiuk, J. Licheński, B. Mossakowska, Słowa, obrazy, dźwięki. Terapia słowem. Warszawa: Wydawnictwo Pani Twardowska, s.144-154.

Przebinda, E., Michalik, M., Grzelak, E. (2023). Komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC) w praktyce logopedycznej i terapeutycznej. Wydawnictwo Harmonia.